Kamienica z zegarem słonecznym odmierza czas od ponad 100 lat. Dziś tętni nowym życiem

Na rogu ulic Niedurnego i Pokoju w Rudzie Śląskiej stoi budynek, który miejscowi od pokoleń nazywają „Zunurą". Wzniesiony w 1910 roku dla urzędników potężnego górnośląskiego koncernu, dziś funkcjonuje jako Słoneczne Centrum - nowoczesny obiekt handlowo-usługowy w samym sercu Nowego Bytomia.

Ruda Śląska, styczeń 2026

Nazwa „Zunura" brzmi tajemniczo, niemal egzotycznie. Tymczasem jej pochodzenie jest prozaiczne - to spolszczenie niemieckiego słowa „Sonnenuhr", oznaczającego zegar słoneczny. Na południowej fasadzie kamienicy przy ul. Piotra Niedurnego 30 od ponad stu lat znajduje się bowiem unikatowy panel sztukatorski z historycznym zegarem słonecznym. Element ten, rzadko dziś spotykany na śląskich budynkach, sprawił, że kamienica stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych budowli w całej Rudzie Śląskiej.

Zegar słoneczny na Zunurze nie jest jedynie dekoracją. Zaprojektowany zgodnie z zasadami gnomononiki - nauki o konstrukcji zegarów słonecznych - nadal działa prawidłowo. Jego tarcza pokazuje godziny w zakresie od szóstej rano do szesnastej, co doskonale wpisywało się w rytm życia ówczesnej przemysłowej społeczności. Robotnicy i urzędnicy huty Friedenshütte, idący do pracy o świcie, mogli sprawdzić porę dnia. Podobnie ci, którzy wracali po popołudniowej zmianie.

Budynek dla elity przemysłowego imperium

Aby zrozumieć rangę kamienicy, trzeba cofnąć się do czasów, gdy Górny Śląsk był jednym z największych ośrodków przemysłowych Europy. Tereny dzisiejszego Nowego Bytomia przez stulecia stanowiły las obywatelski należący do Bytomia, znany jako Schwarzwald, czyli Czarny Las. Sytuacja zmieniła się diametralnie w 1840 roku, kiedy David Löwenfeld, Moritz Friedländer i Simon Löwi założyli hutę o nazwie Friedenshütte - hutę Pokój. To wydarzenie zapoczątkowało gwałtowny rozwój osadnictwa.

W 1871 roku powstała spółka Oberschlesische Eisenbahnbedarfs Aktiengesellschaft, w skrócie zwana „Oberbedarf". Jednym ze współzałożycieli był hrabia Carl Wolfgang von Ballestrem, przedstawiciel jednego z najbardziej wpływowych rodów arystokratycznych w regionie. Koncern szybko rozrósł się w potężne imperium - w jego skład wchodziły huty, kopalnie węgla kamiennego i rudy żelaza oraz zakłady przetwórcze zaopatrujące dynamicznie rozwijający się przemysł kolejowy.

To właśnie dla urzędników tej spółki w 1910 roku wzniesiono kamienicę przy dzisiejszej ul. Niedurnego 30. Był to przykład tzw. budownictwa patronackiego - praktyki, w której wielkie przedsiębiorstwa budowały mieszkania dla swoich pracowników. O ile robotnicy mieszkali w skromnych familokach, o tyle dla kadry zarządzającej wznoszono reprezentacyjne budynki o znacznie wyższym standardzie. Pięć kondygnacji, modernistyczny styl, wielospadowy dach, mieszkalne poddasze z elementami drewnianymi - wszystko to świadczyło o prestiżowym charakterze inwestycji.

Ikony dzielnicy stanowią: górujący nad nią kościół pw. św. Pawła, wieża wodna i sąsiadująca z nią kamienica z zegarem słonecznym oraz wpisany do rejestru zabytków wielki piec huty Pokój.

— Rudzka mAPPka, projekt Muzeum Miejskiego im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej

Burzliwe losy granicy i plebiscytu

Historia kamienicy Zunura jest nierozerwalnie związana z burzliwymi losami Górnego Śląska w XX wieku. Po I wojnie światowej region stał się areną zaciekłej walki o przynależność państwową. W marcu 1921 roku przeprowadzono plebiscyt, w którym mieszkańcy mieli zadecydować, czy chcą pozostać w Niemczech, czy przyłączyć się do odrodzonej Polski.

W wyniku późniejszego podziału Friedenshütte, jako eksklawa należąca do Bytomia, znalazła się po polskiej stronie granicy, mimo że sam Bytom pozostał w Niemczech. W 1922 roku z dawnych części powiatu miejskiego Bytom utworzono samodzielną gminę, której nadano nazwę Nowy Bytom. Spółka Oberschlesische Eisenbahnbedarfs przeniosła swoje zarządy do Gliwic, które pozostały po stronie niemieckiej.

Kamienica przetrwała wszystkie zawirowania historii - powstania śląskie, okres międzywojenny, II wojnę światową, czasy PRL-u i transformację ustrojową. W 1959 roku, gdy z połączenia Nowego Bytomia i Rudy powstała Ruda Śląska, budynek nadal stał na swoim miejscu, odmierzając czas słonecznym zegarem.

Nowe życie w starych murach

Dziś kamienica funkcjonuje jako Słoneczne Centrum - nowoczesny obiekt handlowo-usługowy, który łączy historyczne dziedzictwo z potrzebami współczesnego biznesu. W ponad czterdziestu lokalach o zróżnicowanej powierzchni działają firmy z wielu branż: gabinety medyczne specjalizujące się w psychiatrii, psychologii i kosmetologii, kancelarie prawne i podatkowe, salony urody, sklepy oraz agencje.

Lokalizacja obiektu to jego największy atut. Słoneczne Centrum znajduje się w ścisłym centrum dzielnicy Nowy Bytom, stanowiącej administracyjne serce Rudy Śląskiej. W bezpośrednim sąsiedztwie stoją gmach Urzędu Miasta, oddział ZUS, NFZ oraz liczne banki. Niedaleko działa popularne targowisko. Taka koncentracja instytucji publicznych oznacza stały przepływ ludzi - potencjalnych klientów firm działających w budynku.

Dojazd nie stanowi problemu. W pobliżu znajdują się przystanki autobusowe i tramwajowe, a kierowcy docenią łatwy dostęp z Drogowej Trasy Średnicowej oraz autostrady A4. To istotne w regionie, gdzie wielu mieszkańców codziennie przemieszcza się między miastami aglomeracji.

Wynajmujemy lokal już kilka lat. Wszystko super, dobra komunikacja z administratorem budynku. Super lokalizacja, dogodna dla klientów, bo w centrum. Polecam.

— Magdalena Truszczyńska, najemca lokalu w Słonecznym Centrum

Adres, który opowiada historię

Prowadzenie działalności w Słonecznym Centrum to coś więcej niż praktyczny wybór lokalizacji. To także adres z historią, która intryguje klientów i buduje wizerunek firmy. Zabytkowa kamienica z ponad stuletnim rodowodem, z unikalnym zegarem słonecznym na fasadzie, wyróżnia się na tle standardowej zabudowy.

Zegar słoneczny, który nadał budynkowi potoczną nazwę Zunura, jest nie tylko elementem dekoracyjnym. Stanowi świadectwo czasów, gdy rzemiosło i sztuka użytkowa łączyły się na najwyższym poziomie. Na Górnym Śląsku tego typu elementy architektoniczne są dziś rzadkością - wiele budynków z epoki industrializacji nie przetrwało lub zostało gruntownie przebudowanych.

Kamienica jest cennym zabytkiem architektury wczesnego modernizmu - kierunku, który na początku XX wieku zaczął zastępować dominującą wcześniej secesję i historyzm. Modernizm charakteryzował się prostotą form, funkcjonalnością i ograniczeniem zbędnej ornamentyki. Cechy te doskonale widać w bryle budynku przy ul. Niedurnego 30.

Dziedzictwo, które zobowiązuje

Na Górnym Śląsku zbudowano ponad dwieście osiedli patronackich i kolonii robotniczych. Wiele z nich nie przetrwało - popadło w ruinę lub ustąpiło miejsca nowej zabudowie. Familoki wyburzano, by wznosić bloki z wielkiej płyty. Reprezentacyjne kamienice niszczały z braku funduszy na remonty.

Słoneczne Centrum należy do obiektów, które nie tylko zachowały się w dobrym stanie, ale nadal służą społeczności. Połączenie historycznego dziedzictwa z nowoczesną funkcją handlowo-usługową sprawia, że budynek żyje - nie jest muzealnym eksponatem, lecz miejscem codziennej aktywności dziesiątek firm i setek ich klientów.

Gdzie przeszłość spotyka się z przyszłością - to hasło dobrze oddaje charakter miejsca. Po ponad stu latach od wzniesienia kamienica nadal pełni funkcję, do której została zaprojektowana: służy ludziom, którzy tu pracują i prowadzą swoje interesy. Zmieniły się nazwy firm i rodzaje działalności, ale idea pozostała ta sama.